دتکتور حرارتی چیست؟ راهنمای کامل انواع، عملکرد، نصب و انتخاب Heat Detector
دتکتور حرارتی یکی از مهمترین تجهیزات سیستم اعلام حریق است که افزایش غیرعادی دمای محیط را تشخیص میدهد و در شرایط مشخص، پیام هشدار حریق را به سیستم اعلام حریق ارسال میکند. برخلاف دتکتور دودی که به ذرات دود موجود در هوا واکنش نشان میدهد، دتکتور حرارتی تغییرات دما را زیر نظر دارد. به همین دلیل در محیطهایی که بهطور طبیعی بخار، گردوغبار، دود یا ذرات معلق وجود دارد، استفاده از دتکتور حرارتی در بسیاری از طراحیها میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
البته این موضوع به معنی برتری همیشگی دتکتور حرارتی نسبت به دتکتور دودی نیست. هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شدهاند و انتخاب صحیح آنها باید براساس نوع ساختمان، خطر حریق، شرایط محیطی، ارتفاع و شکل سقف، استاندارد طراحی و مشخصات سازنده انجام شود.
برای مشاهده تجهیزات و محصولات حوزه ایمنی و اعلام حریق میتوانید از فروشگاه ایمن سازه وزین ISV کالا نیز استفاده کنید.
دتکتور حرارتی به زبان ساده چگونه کار میکند؟
فرض کنید در یک اتاق، موتورخانه یا فضای صنعتی آتشسوزی شروع شده است. با رشد حریق، هوای گرم و محصولات احتراق به سمت بالا حرکت میکنند و دمای ناحیه زیر سقف افزایش پیدا میکند. دتکتور حرارتی که معمولاً در سقف یا محل تعیینشده در طراحی نصب شده، این تغییر دما را حس میکند.
اما همه دتکتورهای حرارتی منتظر رسیدن دما به یک عدد مشخص نمیمانند. بعضی مدلها زمانی عمل میکنند که دما از یک حد تعیینشده عبور کند، درحالیکه بعضی دیگر سرعت افزایش دما را نیز بررسی میکنند.
به همین دلیل وقتی درباره Heat Detector صحبت میکنیم، باید میان چند شیوه مختلف تشخیص حرارت تفاوت قائل شویم.
انواع دتکتور حرارتی
دتکتورهای حرارتی را میتوان از چند نظر دستهبندی کرد. مهمترین دستهبندی از نظر روش تشخیص حرارت شامل دتکتور دما ثابت، دتکتور افزایشی و مدلهای ترکیبی است.
دتکتور حرارتی دما ثابت چیست؟
دتکتور حرارتی دما ثابت یا Fixed Temperature Heat Detector زمانی وارد حالت آلارم میشود که دمای حسشده به آستانه تعیینشده برای آن برسد.
برای مثال ممکن است یک دتکتور برای عملکرد در محدوده مشخصی از دما طراحی شده باشد. هنگامی که دمای اطراف حسگر به محدوده عملکرد برسد، دتکتور وضعیت حریق را اعلام میکند.
این نوع عملکرد ساده و قابل اعتماد است و در محیطهایی که دمای آنها در شرایط عادی تغییرات نسبتاً زیادی دارد، میتواند مناسب باشد.
نکته مهم این است که دمای عملکرد دتکتور نباید بدون توجه به شرایط واقعی محل انتخاب شود. اگر دمای طبیعی محیط به محدوده عملکرد دتکتور نزدیک باشد، احتمال هشدار ناخواسته افزایش پیدا میکند. از طرف دیگر، انتخاب یک دتکتور با دمای عملکرد بسیار بالا نیز ممکن است تشخیص حریق را به تأخیر بیندازد.
در استانداردها و دستورالعملهای طراحی به رابطه میان بیشترین دمای قابل انتظار در محل نصب و دمای نامی دتکتور توجه ویژهای میشود. برای نمونه، در الزامات NFPA 72 انتخاب دتکتور حرارتی به حداکثر دمای قابل انتظار در ناحیه سقف وابسته است و نمیتوان صرفاً یک دمای ثابت را برای تمام محیطها در نظر گرفت.
دتکتور حرارتی افزایشی یا Rate of Rise چیست؟
نوع دوم، دتکتور حرارتی افزایشی یا Rate of Rise Heat Detector است که معمولاً با علامت R یا عبارت ROR نیز شناخته میشود.
در این نوع دتکتور فقط مقدار دما مهم نیست، بلکه سرعت افزایش دمای محیط نیز بررسی میشود.
فرض کنید دمای یک اتاق در مدت کوتاهی با سرعت غیرعادی افزایش پیدا کند. حتی اگر دما هنوز به آستانه نهایی یک دتکتور دما ثابت نرسیده باشد، افزایش سریع حرارت میتواند یکی از نشانههای شکلگیری حریق باشد.
دتکتور افزایشی برای تشخیص چنین شرایطی طراحی میشود.
این ویژگی در برخی حریقها میتواند باعث تشخیص سریعتر نسبت به یک دتکتور صرفاً دما ثابت شود. با این حال در محیطهایی که افزایش سریع دما بخشی از فرآیند عادی است، انتخاب این نوع دتکتور باید با دقت بیشتری انجام شود.
برای مثال باز شدن ناگهانی یک منبع هوای بسیار گرم یا فعالیت بعضی تجهیزات حرارتی ممکن است شرایطی ایجاد کند که در طراحی سیستم باید در نظر گرفته شود.
دتکتور حرارتی ترکیبی دما ثابت و افزایشی
در بسیاری از سیستمهای جدید، از دتکتورهایی استفاده میشود که هر دو منطق دمای ثابت و سرعت افزایش دما را در اختیار دارند.
در چنین حالتی دتکتور میتواند هم رسیدن دما به آستانه تعیینشده و هم افزایش سریع و غیرعادی دما را بررسی کند.
نمونهای از این شیوه عملکرد در دتکتورهای کلاس A2R دیده میشود. برای مثال برخی دتکتورهای حرارتی مطابق EN 54-5 امکان عملکرد افزایشی را در کنار الزامات دمایی مربوط به کلاس خود دارند. در دیتاشیت دتکتورهای سری ZI-H نیز کلاسهایی مانند A2R و A1S براساس EN 54-5 ذکر شده است.
برای مصرفکننده عمومی مهم نیست تمام جزئیات نامگذاری استانداردها را حفظ کند. نکته اصلی این است:
S معمولاً به عملکرد ایستا یا Static و R به قابلیت Rate of Rise اشاره دارد.
بنابراین هنگام خرید دتکتور فقط به عبارت «حرارتی» روی محصول توجه نکنید و کلاس و نوع عملکرد آن را نیز بررسی کنید.
دتکتور حرارتی خطی چیست؟
وقتی صحبت از دتکتور حرارتی میشود، بیشتر افراد یک حسگر کوچک سقفی را تصور میکنند. اما نوع دیگری نیز وجود دارد که به آن Linear Heat Detector یا سیستم تشخیص حرارت خطی گفته میشود.
در این سیستم به جای یک حسگر نقطهای، یک کابل یا عنصر حساس به حرارت در طول مسیر مورد حفاظت نصب میشود. در نتیجه افزایش حرارت در بخشهای مختلف مسیر قابل تشخیص است.
دتکتور حرارتی خطی در بعضی کاربردهای صنعتی بسیار مفید است؛ مانند:
- تونلهای کابل
- سینی کابل
- برخی نوار نقالهها
- تأسیسات صنعتی
- مخازن و محیطهای خاص
- فضاهایی که نصب تعداد زیادی دتکتور نقطهای دشوار است.
در سیستمهای Linear Heat Detection تشخیص حرارت در امتداد مسیر کابل انجام میشود و به همین دلیل ماهیت آن با دتکتور نقطهای سقفی متفاوت است.
دتکتور حرارتی متعارف یا Conventional چیست؟
کلمه Conventional به روش تشخیص حرارت اشاره نمیکند؛ بلکه بیشتر به معماری سیستم اعلام حریق مربوط است.
در سیستم اعلام حریق متعارف یا کانونشنال، تعدادی دتکتور در یک زون قرار میگیرند. هنگام فعال شدن یکی از آنها، کنترل پنل معمولاً زون وقوع حریق را مشخص میکند.
برای مثال اگر طبقه دوم یک ساختمان یک زون مستقل باشد، پنل میتواند اعلام کند که حریق در زون طبقه دوم رخ داده است، اما لزوماً مشخص نمیکند دقیقاً کدام دتکتور فعال شده است.
یک دتکتور Conventional میتواند دما ثابت، افزایشی یا ترکیبی باشد.
دتکتور حرارتی آدرسپذیر چیست؟
در سیستم اعلام حریق آدرسپذیر یا Addressable، هر تجهیز میتواند دارای آدرس مشخص باشد و پنل قادر است اطلاعات دقیقتری از محل و وضعیت تجهیز دریافت کند.
بنابراین در صورت فعال شدن یک دتکتور حرارتی آدرسپذیر، سیستم میتواند دتکتور یا محل تعریفشده برای آن را با دقت بیشتری مشخص کند.
در پروژههای بزرگ مانند:
- بیمارستانها
- هتلها
- مراکز تجاری
- کارخانهها
- برجها
- ساختمانهای اداری بزرگ
- تأسیسات صنعتی
این قابلیت میتواند عیبیابی، نگهداری و تشخیص محل حریق را بسیار سادهتر کند.
باز هم باید تأکید کرد که «آدرسپذیر» یک روش تشخیص حرارت نیست. یک دتکتور آدرسپذیر نیز ممکن است دما ثابت، Rate of Rise یا دارای الگوریتم ترکیبی باشد.
تفاوت دتکتور حرارتی و دتکتور دودی چیست؟
این یکی از مهمترین پرسشهایی است که هنگام طراحی یا خرید تجهیزات اعلام حریق مطرح میشود.
دتکتور دودی و دتکتور حرارتی هر دو برای شناسایی نشانههای حریق ساخته شدهاند، اما چیزی که اندازهگیری میکنند متفاوت است.
| ویژگی | دتکتور حرارتی | دتکتور دودی |
|---|---|---|
| عامل تشخیص | افزایش دما | ذرات دود |
| سرعت تشخیص بسیاری از حریقها | معمولاً دیرتر | معمولاً سریعتر |
| حساسیت به بخار و برخی ذرات محیطی | کمتر | بیشتر |
| محیطهای دارای دود یا بخار عادی | در بسیاری از شرایط مناسبتر | ممکن است آلارم ناخواسته ایجاد کند |
| آشپزخانه و محیطهای مشابه | بسته به طراحی مناسبتر | نیازمند بررسی دقیق |
| تشخیص حریق قبل از افزایش زیاد دما | محدودتر | معمولاً بهتر |
| انتخاب نهایی | براساس خطر و شرایط محیط | براساس خطر و شرایط محیط |
علت اینکه دتکتور دودی معمولاً زودتر متوجه بسیاری از حریقها میشود این است که تولید دود میتواند مدت قابل توجهی قبل از افزایش شدید دمای سقف آغاز شود.
بنابراین این تصور که «دتکتور حرارتی بهتر از دتکتور دودی است» صحیح نیست.
در واقع سؤال درست این است:
برای این محیط و این نوع خطر حریق، کدام روش تشخیص مناسبتر است؟
آیا میتوان همهجا از دتکتور حرارتی استفاده کرد؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج در طراحی سیستم اعلام حریق این است که صرفاً برای جلوگیری از آلارم کاذب، دتکتور دودی با دتکتور حرارتی جایگزین شود.
دتکتور حرارتی معمولاً زمانی عمل میکند که حریق به مرحلهای رسیده باشد که انرژی حرارتی کافی تولید کند. بنابراین در محیطهایی که هدف اصلی، تشخیص بسیار زودهنگام حریق و حفاظت جانی است، استفاده از دتکتور حرارتی به تنهایی ممکن است مناسب نباشد.
انتخاب آشکارساز باید براساس سناریوی حریق، کاربری ساختمان و ضوابط مربوط به پروژه انجام شود.
مطالعات فنی مربوط به عملکرد آشکارسازها نیز نشان میدهد زمان فعال شدن دتکتور حرارتی به عواملی مانند نرخ رشد حریق، ارتفاع سقف، فاصله دتکتور از حریق و خصوصیات پاسخ حرارتی حسگر وابسته است.
دتکتور حرارتی برای چه محیطهایی مناسب است؟
یکی از مهمترین مزایای دتکتور حرارتی این است که نسبت به وجود بسیاری از ذرات معلقی که ممکن است دتکتور دودی را تحت تأثیر قرار دهند، حساسیت بسیار کمتری دارد.
به همین دلیل در طراحی صحیح ممکن است در برخی محیطهای دارای بخار، گردوغبار یا شرایط خاص از آشکارسازی حرارتی استفاده شود.
نمونه این محیطها میتواند شامل بعضی از موارد زیر باشد:
آشپزخانه
پختوپز میتواند بخار، دود و ذرات معلق ایجاد کند. نصب دتکتور دودی نامناسب در چنین فضایی ممکن است باعث هشدارهای ناخواسته شود.
در برخی طراحیها از آشکارسازی حرارتی استفاده میشود. با این حال نوع دتکتور و محل نصب باید براساس استاندارد و شرایط واقعی آشپزخانه تعیین شود.
موتورخانه
موتورخانهها معمولاً دارای تجهیزات گرمایشی هستند. در این فضا علاوه بر انتخاب نوع دتکتور، باید حداکثر دمای طبیعی محیط نیز بررسی شود.
انتخاب دتکتوری که دمای عملکرد آن بیش از حد به دمای عادی موتورخانه نزدیک باشد، تصمیم مناسبی نیست.
پارکینگ
در پارکینگها اگزوز خودرو، گردوغبار و جریان هوا شرایط متفاوتی نسبت به فضای اداری ایجاد میکند. نوع آشکارساز مورد استفاده باید براساس طراحی سیستم و ضوابط پروژه انتخاب شود و نمیتوان برای تمام پارکینگها یک نسخه ثابت ارائه کرد.
کارگاه و بعضی محیطهای صنعتی
در محیطهایی که گردوغبار یا ذرات ناشی از فرآیند تولید وجود دارد، دتکتور حرارتی ممکن است در بعضی نقاط گزینه مناسبتری باشد.
اما در صنعت، نوع ماده قابل اشتعال، سرعت توسعه حریق، ارتفاع سالن، تهویه و تجهیزات موجود اهمیت بسیار زیادی دارد.
تونلها و سینیهای کابل
در بعضی تأسیسات صنعتی استفاده از کابل تشخیص حرارت خطی میتواند امکان پایش یک مسیر طولانی را فراهم کند.
دتکتور حرارتی برای چه محیطهایی ممکن است انتخاب مناسبی نباشد؟
همانقدر که دانستن محل مناسب نصب مهم است، شناخت محدودیتهای دتکتور حرارتی نیز اهمیت دارد.
برای مثال در محیطی که یک حریق دودزای آهسته میتواند مدت زیادی بدون تولید حرارت شدید ادامه پیدا کند، تشخیص صرفاً براساس دما ممکن است با تأخیر انجام شود.
به همین دلیل اتاق خواب، بعضی فضاهای اقامتی و بسیاری از محیطهایی که حفاظت جانی در آنها اهمیت زیادی دارد، باید براساس ضوابط مربوط به تشخیص دود و حریق طراحی شوند و نباید بدون محاسبه و بررسی تخصصی، دتکتور حرارتی را جایگزین سایر آشکارسازها کرد.
دتکتور حرارتی چگونه حریق را به کنترل پنل اعلام میکند؟
وقتی حسگر شرایط حریق را تشخیص دهد، مدار داخلی دتکتور وارد وضعیت Alarm میشود.
از این مرحله به بعد نحوه انتقال اطلاعات به نوع سیستم بستگی دارد.
در یک سیستم متعارف، تغییر وضعیت مدار زون توسط کنترل پنل تشخیص داده میشود.
در سیستم آدرسپذیر، تجهیز از طریق پروتکل ارتباطی با پنل در ارتباط است و پنل میتواند تجهیز فعالشده را براساس آدرس آن شناسایی کند.
پس از تأیید وضعیت حریق، کنترل پنل براساس منطق برنامهریزیشده میتواند اقدامات مختلفی را انجام دهد؛ مانند:
فعال کردن آژیرها، فلاشرها و تجهیزات هشدار، نمایش محل حریق، ارسال فرمان به ماژولهای کنترلی یا برقراری ارتباط با سیستمهای دیگر ساختمان.
برای آشنایی بیشتر با حوزه اعلام و اطفای حریق و تجهیزات تخصصی مرتبط میتوانید به وبسایت ایمن سازه وزین مراجعه کنید.
ساختمان داخلی دتکتور حرارتی چگونه است؟
ساختار دقیق یک دتکتور بسته به تکنولوژی سازنده متفاوت است، اما در یک مدل الکترونیکی معمولاً اجزایی مانند حسگر دما، مدار پردازش، مدار ارتباطی، نشانگر LED، ترمینالها و پایه نصب وجود دارد.
بسیاری از دتکتورهای امروزی برای سنجش دما از عناصر حساس الکترونیکی مانند ترمیستور استفاده میکنند. تغییر دما باعث تغییر مشخصه الکتریکی حسگر شده و مدار پردازش میتواند براساس الگوریتم تعریفشده وضعیت محیط را ارزیابی کند.
برخی محصولات صنعتی نیز ساختار کاملاً متفاوتی دارند و از مکانیزمهای مکانیکی یا الکترومکانیکی استفاده میکنند.
بنابراین تمام Heat Detectorها از نظر ساختمان داخلی مشابه یکدیگر نیستند.
تفاوت دتکتور حرارتی با ترموستات چیست؟
گاهی ظاهر یا منطق عملکرد یک حسگر حرارتی باعث میشود آن را با ترموستات اشتباه بگیرند.
ترموستات معمولاً برای کنترل دما طراحی شده است؛ مثلاً روشن یا خاموش کردن سیستم گرمایشی یا سرمایشی.
اما دتکتور حرارتی بخشی از سیستم ایمنی حریق است و هدف اصلی آن تشخیص شرایط مرتبط با حریق و ایجاد سیگنال هشدار است.
استانداردها، شیوه آزمون، قابلیت اطمینان و عملکرد مورد انتظار این دو تجهیز نیز متفاوت است.
کلاس دتکتور حرارتی یعنی چه؟
در مشخصات فنی بعضی دتکتورها عباراتی مانند:
A1S
A1R
A2S
A2R
BS
BR
دیده میشود.
این حروف و اعداد تصادفی نیستند و به طبقهبندی عملکرد دتکتور در استانداردهایی مانند EN 54-5 مربوط میشوند.
به زبان بسیار ساده، این کلاسها مشخص میکنند دتکتور برای چه محدودهای از شرایط حرارتی طراحی شده و آیا ویژگی مرتبط با سرعت افزایش دما در آن وجود دارد یا خیر.
برای مثال در محصولات حرارتی دارای کلاس A2R، حرف R نشاندهنده قابلیت مرتبط با Rate of Rise است. دیتاشیت برخی دتکتورهای موجود در بازار ایران نیز کلاسهای A2R و A1S را مطابق EN 54-5 اعلام میکند.
برای انتخاب محصول نباید صرفاً به عبارت «Heat Detector» اکتفا کرد. کلاس عملکرد باید با شرایط پروژه تطبیق داشته باشد.
دمای عملکرد مناسب دتکتور حرارتی چقدر است؟
هیچ دمای واحدی برای تمام ساختمانها وجود ندارد.
انتخاب دمای عملکرد به عواملی مثل بیشترین دمای طبیعی محیط، نوع فضا، شرایط سقف، تجهیزات حرارتی موجود، احتمال تغییرات ناگهانی دما و استاندارد طراحی بستگی دارد.
یکی از بدترین انتخابها این است که برای یک محیط گرم، بدون توجه به دمای طبیعی آن از یک دتکتور با آستانه پایین استفاده شود.
از طرف دیگر انتخاب آستانه بسیار بالا نیز میتواند موجب تأخیر در تشخیص حریق شود.
بنابراین باید میان جلوگیری از هشدار ناخواسته و تشخیص مناسب حریق تعادل ایجاد شود.
ارتفاع سقف چه تأثیری روی دتکتور حرارتی دارد؟
ارتفاع سقف موضوع بسیار مهمی است.
هوای گرم ناشی از حریق باید به محل دتکتور برسد و دمای حسگر را به میزان کافی تغییر دهد. هرچه شرایط سقف پیچیدهتر شود، زمان و الگوی حرکت گرما نیز میتواند تغییر کند.
افزایش ارتفاع سقف میتواند عملکرد و فاصلهگذاری مورد نیاز دتکتورها را تحت تأثیر قرار دهد. تحقیقات NFPA درباره دتکتورهای حرارتی نیز رابطه میان ارتفاع سقف، نرخ رشد حریق، دمای نامی حسگر و فاصله نصب را بررسی کردهاند.
به همین علت نمیتوان گفت:
«هر دتکتور حرارتی مثلاً همیشه X متر مربع را پوشش میدهد.»
چنین جملهای بدون درنظر گرفتن استاندارد، ارتفاع، نوع سقف و مشخصات Listed محصول میتواند گمراهکننده باشد.
فاصله نصب دتکتورهای حرارتی چقدر است؟
فاصله نصب باید از روی مشخصات تأییدشده محصول و استاندارد طراحی تعیین شود.
عواملی که روی فاصله تأثیر دارند شامل:
ارتفاع سقف، سقف صاف یا شیبدار، وجود تیر، نوع دتکتور، فاصله Listed سازنده، نرخ پاسخ حرارتی، موانع، جریان هوا و نوع کاربری هستند.
بنابراین اگر در اینترنت با جملهای مانند «فاصله استاندارد تمام دتکتورهای حرارتی 7 متر است» یا هر عدد ثابت دیگری روبهرو شدید، نباید آن را بدون بررسی به همه پروژهها تعمیم دهید.
این یکی از نقاطی است که طراحی توسط متخصص اهمیت زیادی پیدا میکند.
آیا دتکتور حرارتی آلارم کاذب میدهد؟
هیچ سیستم تشخیصی را نمیتوان کاملاً مصون از هشدار ناخواسته دانست.
اگر دتکتور اشتباه انتخاب یا نصب شود، عوامل محیطی میتوانند روی عملکرد آن تأثیر بگذارند.
برای مثال:
- نصب نزدیک منبع تولید حرارت
- جریان مستقیم هوای بسیار گرم
- انتخاب آستانه دمای نامناسب
- تغییر ناگهانی دمای طبیعی محیط
- انتخاب دتکتور Rate of Rise برای فضای نامناسب
- نصب برخلاف دستورالعمل سازنده
- خرابی مدار الکترونیکی
- استفاده از محصول نامعتبر
میتواند عملکرد سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
مزیت اصلی دتکتور حرارتی این است که معمولاً نسبت به دود معمولی پختوپز، بخار یا بسیاری از ذرات معلق مانند یک دتکتور دودی واکنش نشان نمیدهد؛ اما این موضوع به معنی امکان نصب آن در هر محیطی نیست.
نحوه تست دتکتور حرارتی
دتکتور حرارتی باید بهصورت دورهای آزمایش شود تا مشخص شود حسگر، مدار، سیمکشی و ارتباط آن با کنترل پنل بهدرستی کار میکند.
برای تست حرفهای از تجهیزات مخصوص تست حرارت استفاده میشود. این تجهیزات شرایط حرارتی کنترلشدهای را در اطراف حسگر ایجاد میکنند تا عملکرد دتکتور بررسی شود.
استفاده از فندک، شعله مستقیم یا حرارت بسیار شدید برای تست یک دتکتور معمولی کار صحیحی نیست.
این روش ممکن است:
- بدنه دتکتور را ذوب کند،
- حسگر را آسیب بزند،
- کالیبراسیون تجهیز را تحت تأثیر قرار دهد،
- یا حتی باعث ایجاد حریق شود.
تست باید مطابق دستورالعمل سازنده و برنامه سرویس و نگهداری سیستم انجام شود.
آیا دتکتور حرارتی بعد از آلارم دوباره قابل استفاده است؟
پاسخ به تکنولوژی دتکتور بستگی دارد.
بسیاری از دتکتورهای حرارتی الکترونیکی پس از بازگشت شرایط محیط به حالت عادی و Reset شدن سیستم میتوانند دوباره وارد وضعیت عادی شوند.
اما بعضی آشکارسازهای دما ثابت قدیمی یا خاص از عنصر یکبارمصرف استفاده میکنند و پس از عملکرد باید تعویض شوند.
بنابراین نباید فرض کرد همه دتکتورهای حرارتی Resettable هستند.
دیتاشیت سازنده پاسخ نهایی را مشخص میکند.
هنگام خرید دتکتور حرارتی به چه نکاتی توجه کنیم؟
خرید دتکتور فقط انتخاب یک محصول سفیدرنگ سقفی نیست. مهمترین قسمت کار، تطبیق مشخصات تجهیز با پروژه است.
پیش از انتخاب بهتر است موارد زیر بررسی شوند:
نوع عملکرد: دما ثابت، افزایشی یا ترکیبی؟
کلاس حرارتی: آیا کلاس محصول با دمای محیط هماهنگ است؟
نوع سیستم: کانونشنال یا آدرسپذیر؟
سازگاری با پنل: مخصوصاً در سیستمهای آدرسپذیر اهمیت بسیار زیادی دارد.
استاندارد محصول: گواهینامهها و استانداردهای ادعاشده باید قابل بررسی باشند.
دمای کارکرد محیط: دمای طبیعی محل نصب را فراموش نکنید.
درجه حفاظت: در محیطهای صنعتی، مرطوب یا آلوده ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد.
شرایط محیطی: رطوبت، گردوغبار، مواد خورنده، لرزش و شرایط خاص صنعت باید بررسی شوند.
اصالت محصول: استفاده از تجهیزات تقلبی یا فاقد مستندات معتبر میتواند قابلیت اعتماد کل سیستم اعلام حریق را زیر سؤال ببرد.
برای بررسی محصولات حوزه ایمنی و آتشنشانی میتوانید ISV کالا را نیز مشاهده کنید.
دتکتور حرارتی صنعتی چه تفاوتی با مدل ساختمانی دارد؟
شرایط یک اتاق اداری با پالایشگاه، موتورخانه صنعتی، توربین، انبار مواد خاص یا محیط دارای دمای بالا یکسان نیست.
در صنعت ممکن است نیاز به دتکتورهایی با:
- آستانه دمای بالاتر
- بدنه مقاومتر
- مقاومت در برابر خوردگی
- قابلیت نصب در شرایط سخت
- ساختار ضدانفجار یا مناسب محیط Hazardous
- مقاومت مکانیکی بیشتر
- محدوده دمای کاری گستردهتر
وجود داشته باشد.
برای مثال خانواده DETECT-A-FIRE شرکت Fenwal شامل مدلهای صنعتی با دماهای عملکرد مختلف است و برخی نسخههای آن برای شرایطی طراحی شدهاند که با دتکتورهای سقفی معمولی ساختمان تفاوت زیادی دارد. برخی مدلهای سری 27121 نیز در محدودههای دمایی بالا مانند 325 درجه فارنهایت عرضه شدهاند.
بنابراین دتکتور صنعتی را نباید صرفاً نسخه «قویتر» دتکتور ساختمانی دانست. انتخاب آن تابع سناریوی خطر و طراحی مهندسی است.
تفاوت Heat Detector و Multi Sensor Detector چیست؟
مولتیسنسور یا Multi Sensor Detector معمولاً بیش از یک پارامتر مرتبط با حریق را بررسی میکند.
برای مثال ممکن است یک دتکتور هم حسگر دود و هم حسگر حرارت داشته باشد.
سپس الگوریتم داخلی اطلاعات هر دو حسگر را تحلیل میکند.
این موضوع در بعضی کاربردها میتواند باعث تصمیمگیری دقیقتر سیستم شود، اما باز هم به این معنی نیست که مولتیسنسور در تمام پروژهها بهترین انتخاب است.
حتی استاندارد ISO 7240-15 بهطور اختصاصی دتکتورهای نقطهای دارای ترکیبی از حسگر دود و حرارت را پوشش میدهد.
مهمترین اشتباهات در انتخاب و نصب دتکتور حرارتی
یکی از بهترین راههای یادگیری این تجهیز، شناخت اشتباهات رایج است.
اشتباه اول: استفاده از یک مدل برای تمام فضاهای ساختمان
شرایط آشپزخانه، پارکینگ، موتورخانه، انبار و اتاق اداری یکسان نیست.
اشتباه دوم: توجه نکردن به دمای طبیعی محیط
دتکتور باید متناسب با حداکثر دمای قابل انتظار محیط انتخاب شود.
اشتباه سوم: جایگزین کردن دتکتور دود با حرارت فقط برای حذف آلارم کاذب
ابتدا باید علت هشدار ناخواسته بررسی شود.
اشتباه چهارم: تعیین فاصله دتکتورها فقط براساس یک عدد اینترنتی
فاصلهگذاری به استاندارد، سقف و مشخصات محصول وابسته است.
اشتباه پنجم: خرید دتکتور آدرسپذیر بدون بررسی سازگاری با پنل
پروتکلهای آدرسپذیر الزاماً با یکدیگر سازگار نیستند.
اشتباه ششم: تست با شعله مستقیم
تست باید با ابزار مناسب انجام شود.
اشتباه هفتم: انتخاب محصول تنها براساس قیمت
دتکتور یکی از اجزای اصلی زنجیره تشخیص حریق است و کیفیت و قابلیت اعتماد آن مستقیماً روی عملکرد سیستم اثر میگذارد.
دتکتور حرارتی بهتر است یا دتکتور دودی؟
هیچ پاسخ یککلمهای برای این سؤال وجود ندارد.
اگر هدف، تشخیص زودهنگام حریق دودزا باشد، دتکتور دود در بسیاری از شرایط سریعتر عمل میکند.
اگر محیط بهطور طبیعی دارای بخار، دود یا ذراتی باشد که آشکارسازی دود را دچار مشکل میکنند، ممکن است دتکتور حرارتی گزینه مناسبتری باشد.
در بعضی فضاها نیز استفاده از آشکارساز ترکیبی یا Multi Sensor منطقیتر است.
بنابراین انتخاب درست باید براساس سه سؤال انجام شود:
در این محیط چه نوع حریقی محتمل است؟
در شرایط عادی چه عواملی میتوانند باعث هشدار ناخواسته شوند؟
استاندارد و طراحی حفاظت حریق برای این کاربری چه چیزی را الزام میکند؟
جمعبندی؛ دتکتور حرارتی را ساده اما تخصصی بشناسیم
دتکتور حرارتی تجهیزی برای شناسایی افزایش غیرعادی حرارت ناشی از حریق است. این دتکتورها میتوانند براساس رسیدن دما به یک آستانه مشخص، سرعت افزایش دما یا ترکیبی از هر دو روش عمل کنند.
مدلهای دما ثابت، افزایشی، ترکیبی، نقطهای و خطی برای کاربردهای متفاوتی توسعه یافتهاند. همچنین دتکتور حرارتی میتواند در سیستم اعلام حریق متعارف یا آدرسپذیر مورد استفاده قرار گیرد.
مهمترین نکته این است که Heat Detector جایگزین عمومی برای دتکتور دود نیست. هر آشکارساز باید متناسب با خطر حریق، شرایط محیطی و ضوابط پروژه انتخاب شود.
در زمان انتخاب دتکتور حرارتی باید نوع عملکرد، کلاس حرارتی، دمای طبیعی محیط، ارتفاع و شکل سقف، فاصله نصب، سازگاری با کنترل پنل، استاندارد محصول و شرایط محیطی بررسی شود.
یک طراحی صحیح سیستم اعلام حریق تنها با خرید تجهیزات مناسب تکمیل نمیشود؛ انتخاب صحیح، جانمایی اصولی، نصب استاندارد، راهاندازی و نگهداری دورهای همگی بخشی از یک سیستم قابل اعتماد هستند.
برای مطالعه مطالب تخصصی بیشتر در حوزه ایمنی، اعلام و اطفای حریق میتوانید بخش مقالات ایمنی و آتشنشانی ایمن سازه وزین را نیز مشاهده کنید.
سوالات متداول درباره دتکتور حرارتی
دتکتور حرارتی چیست؟
دتکتور حرارتی یکی از تجهیزات سیستم اعلام حریق است که افزایش دمای محیط یا سرعت غیرعادی افزایش دما را شناسایی کرده و در شرایط تعیینشده سیگنال حریق ایجاد میکند.
دتکتور حرارتی چگونه کار میکند؟
بسته به نوع دتکتور، دستگاه میتواند رسیدن دما به یک حد مشخص، افزایش سریع دما یا ترکیبی از این دو شرایط را تشخیص دهد.
فرق دتکتور حرارتی و دودی چیست؟
دتکتور دودی وجود ذرات دود را تشخیص میدهد، اما دتکتور حرارتی به تغییرات دما واکنش نشان میدهد و دتکتور دود در بسیاری از حریقها زودتر عمل میکند، درحالیکه دتکتور حرارتی در برخی محیطهای دارای بخار، دود یا گردوغبار طبیعی میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
دتکتور حرارتی دما ثابت چیست؟
مدلی است که هنگام رسیدن دمای حسگر به محدوده تعیینشده وارد وضعیت Alarm میشود.
دتکتور حرارتی افزایشی چیست؟
دتکتور Rate of Rise سرعت افزایش دما را بررسی میکند و در صورت افزایش سریع و غیرعادی حرارت میتواند وضعیت حریق را تشخیص دهد.
دتکتور A2R چیست؟
A2R یکی از کلاسهای دتکتور حرارتی است. حرف R نشاندهنده قابلیت مرتبط با تشخیص افزایش نرخ دما یا Rate of Rise است.
آیا دتکتور حرارتی برای آشپزخانه مناسب است؟
در بسیاری از طراحیها به دلیل وجود بخار و ذرات ناشی از پختوپز از آشکارسازی حرارتی استفاده میشود؛ با این حال انتخاب نهایی باید براساس نوع آشپزخانه، شرایط محیط و ضوابط طراحی صورت گیرد.
دتکتور حرارتی بهتر است یا دودی؟
هیچکدام بهطور مطلق بهتر نیستند. نوع خطر حریق و شرایط محیط مشخص میکند کدام روش تشخیص مناسبتر است.
آیا دتکتور حرارتی آدرسپذیر وجود دارد؟
بله. دتکتورهای حرارتی هم در سیستمهای متعارف و هم آدرسپذیر تولید میشوند. در سیستم آدرسپذیر پنل میتواند تجهیز فعالشده را با آدرس مشخص شناسایی کند.
آیا دتکتور حرارتی نیاز به سرویس دارد؟
بله. عملکرد دتکتور، ارتباط با کنترل پنل، وضعیت حسگر، پایه، سیمکشی و آلارم باید مطابق برنامه نگهداری و دستورالعمل سازنده بهصورت دورهای بررسی و آزمایش شود.
آیا میتوان دتکتور حرارتی را با فندک تست کرد؟
خیر. استفاده از شعله مستقیم روش استانداردی نیست و ممکن است به تجهیز آسیب بزند یا خطر آتشسوزی ایجاد کند. برای تست حرفهای باید از تجهیزات مخصوص تست حرارتی و دستورالعمل سازنده استفاده شود.
