سیستم اطفا حریق Novec 1230 چیست؟

در بسیاری از ساختمان‌های صنعتی، مراکز داده، اتاق‌های سرور و محیط‌هایی که تجهیزات ارزشمند الکترونیکی در آن‌ها وجود دارد، خاموش کردن آتش با روش‌های معمول مانند آب یا فوم همیشه بهترین انتخاب نیست. زیرا ممکن است فرآیند خاموش‌سازی، خود باعث آسیب شدید به تجهیزات شود. برای چنین محیط‌هایی، سیستم اطفا حریق Novec 1230 به عنوان یکی از فناوری‌های پیشرفته سیستم‌های اطفای گازی پاک (Clean Agent Fire Suppression System) طراحی شده است.

این سیستم با استفاده از ماده اطفایی FK-5-1-12 عمل می‌کند که یک عامل خاموش‌کننده بدون رنگ، بدون بو و غیر رسانای الکتریکی است. این ماده در استانداردهای بین‌المللی مانند NFPA 2001 و ISO 14520 به عنوان یک عامل اطفای گازی پاک شناخته می‌شود.

برخلاف سیستم‌های اطفای آبی که پس از عملکرد ممکن است باعث تخریب تجهیزات شوند، Novec 1230 پس از تخلیه هیچ‌گونه رسوب، رطوبت یا آلودگی روی تجهیزات باقی نمی‌گذارد. به همین دلیل برای حفاظت از تجهیزات حساس مانند سرورها، تجهیزات مخابراتی، تابلوهای کنترل و تجهیزات پزشکی بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

ماده اطفایی Novec 1230 چگونه کار می‌کند؟

Novec 1230 در واقع نام تجاری یک ماده شیمیایی با نام FK-5-1-12 است. این ماده در دمای محیط به شکل مایع ذخیره می‌شود اما هنگام فعال شدن سیستم، از طریق نازل‌های تخلیه به سرعت تبخیر شده و در فضای محافظت‌شده منتشر می‌شود.

مکانیسم عملکرد این سیستم برخلاف تصور عمومی، تنها کاهش اکسیژن نیست. Novec 1230 عمدتاً با جذب انرژی حرارتی شعله و کاهش دمای فرآیند احتراق باعث توقف واکنش آتش می‌شود.

برای شکل‌گیری آتش چهار عامل اصلی لازم است:

• سوخت
• اکسیژن
• حرارت
• واکنش زنجیره‌ای احتراق

Novec 1230 با تأثیرگذاری بر بخش حرارت، باعث شکسته شدن چرخه احتراق شده و آتش را در مدت کوتاهی کنترل می‌کند.

چرا Novec 1230 جایگزین مناسبی برای سیستم‌های قدیمی‌تر است؟

در گذشته برای حفاظت از تجهیزات حساس از موادی مانند Halon استفاده می‌شد. با توجه به محدودیت‌های زیست‌محیطی، نیاز به استفاده از مواد جدیدتر باعث توسعه نسل جدیدی از سیستم‌های Clean Agent شد.

Novec 1230 یکی از این نسل‌های جدید است که ویژگی‌های مهم زیر را دارد:

• عدم تخریب لایه اوزون
• باقی نگذاشتن مواد اضافی
• غیر رسانا بودن
• کاهش زمان توقف تجهیزات پس از حریق

به همین دلیل در بسیاری از پروژه‌های حساس، این سیستم جایگزین مناسبی برای روش‌های سنتی محسوب می‌شود.

نحوه عملکرد سیستم اطفا حریق Novec 1230

عملکرد یک سیستم کامل Novec 1230 معمولاً در چند مرحله انجام می‌شود:

۱. تشخیص اولیه حریق

در مرحله اول، سیستم اعلام حریق توسط دتکتورهای مناسب مانند:

• دتکتور دود
• دتکتور حرارت
• دتکتورهای مکشی (Aspirating Detection)

وجود شرایط غیرعادی را تشخیص می‌دهد.

در محیط‌های حساس مانند دیتاسنترها معمولاً از سیستم‌های تشخیص سریع استفاده می‌شود تا حریق در اولین مراحل شناسایی شود.

۲. ارسال فرمان به کنترل پنل اطفا

پس از دریافت سیگنال از تجهیزات تشخیص، کنترل پنل اطفای حریق شرایط را بررسی کرده و در صورت تأیید، فرمان فعال‌سازی سیستم را صادر می‌کند.

این مرحله معمولاً شامل:

• فعال شدن آژیر هشدار
• روشن شدن فلاشرها
• ایجاد زمان تأخیر برای خروج افراد
• قطع تجهیزات غیرضروری

است.

۳. تخلیه عامل اطفایی

پس از پایان زمان تأخیر، شیر مخزن باز شده و Novec 1230 از طریق شبکه لوله‌کشی به نازل‌ها منتقل می‌شود.

نازل‌ها وظیفه دارند ماده اطفایی را به صورت یکنواخت در تمام حجم فضای حفاظت‌شده توزیع کنند.

۴. خاموش شدن حریق

پس از رسیدن غلظت طراحی‌شده ماده اطفایی به مقدار مورد نیاز، انرژی حرارتی شعله کاهش یافته و فرآیند احتراق متوقف می‌شود.

طراحی صحیح این مرحله به عواملی مانند:

• حجم اتاق
• میزان خطر حریق
• نوع تجهیزات
• میزان نشتی فضا

وابسته است.

اجزای اصلی سیستم اطفا حریق Novec 1230

یک سیستم استاندارد Novec 1230 فقط شامل مخزن گاز نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از تجهیزات هماهنگ است که باید مطابق استاندارد طراحی و اجرا شوند.انتخاب تجهیزات مناسب مانند مخزن ذخیره، کنترل پنل اطفا، نازل‌ها و تجهیزات جانبی تأثیر مستقیمی بر عملکرد نهایی سیستم دارد. برای بررسی تجهیزات مرتبط با سیستم‌های ایمنی و آتش‌نشانی می‌توانید محصولات موجود در ISV کالا را مشاهده کنید.

۱. مخزن ذخیره Novec 1230

مخزن وظیفه نگهداری ماده FK-5-1-12 را تحت فشار مشخص برعهده دارد.

ظرفیت مخزن بر اساس موارد زیر انتخاب می‌شود:

• حجم محیط
• غلظت مورد نیاز
• شرایط دمایی
• نوع خطر

۲. شیر تخلیه و تجهیزات کنترل فشار

این بخش وظیفه کنترل آزادسازی ماده اطفایی را دارد.

تجهیزات شامل:

• شیر برقی
• شیر پنوماتیک
• فشارسنج
• تجهیزات مانیتورینگ فشار

هستند.

۳. شبکه لوله‌کشی اطفا

شبکه لوله‌کشی مسیر انتقال ماده از مخزن تا نازل‌ها است.

طراحی این بخش بسیار مهم است زیرا:

• قطر لوله‌ها
• طول مسیر
• تعداد زانوها
• افت فشار

مستقیماً روی عملکرد سیستم تأثیر می‌گذارد.

۴. نازل‌های تخلیه

نازل‌ها وظیفه انتشار یکنواخت ماده اطفایی در محیط را دارند.

انتخاب تعداد و نوع نازل باید بر اساس محاسبات هیدرولیکی انجام شود.

۵. کنترل پنل اطفای حریق

کنترل پنل مانند مغز سیستم عمل می‌کند.

وظایف آن:

• دریافت اطلاعات دتکتورها
• مدیریت آلارم‌ها
• فرمان تخلیه
• کنترل تجهیزات جانبی

است.

برای مشاهده تجهیزات مرتبط با سیستم‌های اعلام و اطفای حریق می‌توان از محصولات تخصصی حوزه تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی استفاده کرد.

کاربردهای سیستم اطفا حریق Novec 1230 در صنایع مختلف

یکی از مهم‌ترین دلایل محبوبیت سیستم اطفا حریق Novec 1230، قابلیت استفاده از آن در محیط‌هایی است که تجهیزات موجود ارزش بالایی دارند و خاموش کردن آتش نباید باعث ایجاد خسارت ثانویه شود.

در سیستم‌های اطفای سنتی مانند اسپرینکلر آبی، اگرچه آتش خاموش می‌شود، اما آب می‌تواند باعث از بین رفتن تجهیزات الکترونیکی، مدارهای حساس، اطلاعات ذخیره‌شده و توقف طولانی فعالیت مجموعه شود.

به همین دلیل Novec 1230 بیشتر در پروژه‌های حساس استفاده می‌شود. این ماده پس از تخلیه به حالت گاز تبدیل شده و بدون ایجاد رطوبت یا باقی‌مانده، فرآیند اطفا را انجام می‌دهد. برای حفاظت از فضاهای حساس مانند اتاق سرور، دیتاسنترها و مراکز کنترل، استفاده از سیستم‌های اطفای حریق گازی یکی از بهترین راهکارهای مهندسی محسوب می‌شود. مجموعه‌هایی که در زمینه طراحی، تأمین و اجرای تجهیزات اعلام و اطفای حریق فعالیت می‌کنند، می‌توانند راهکار مناسب هر پروژه را بر اساس استانداردهای روز ارائه دهند.
برای آشنایی بیشتر با خدمات و تجهیزات این حوزه می‌توانید به سایت ایمن سازه وزین مراجعه کنید.

۱. سیستم اطفا حریق Novec 1230 برای اتاق سرور و دیتاسنتر

اتاق‌های سرور یکی از مهم‌ترین کاربردهای این سیستم هستند.

در دیتاسنترها تجهیزات زیر باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن محافظت شوند:

• سرورها
• رک‌های شبکه
• تجهیزات ذخیره‌سازی اطلاعات
• تجهیزات مخابراتی
• سیستم‌های برق اضطراری

وقوع یک آتش‌سوزی کوچک در این محیط‌ها می‌تواند باعث توقف کامل خدمات، از دست رفتن اطلاعات و خسارت مالی بسیار زیاد شود.

استفاده از سیستم اطفا حریق Novec 1230 باعث می‌شود:

• حریق در مراحل اولیه کنترل شود.
• تجهیزات الکترونیکی آسیب نبینند.
• پس از تخلیه، محیط نیاز به پاکسازی نداشته باشد.
• زمان بازگشت سیستم‌ها به مدار کاهش پیدا کند.

به همین دلیل بسیاری از مراکز داده، بانک‌ها، سازمان‌های فناوری اطلاعات و مراکز مخابراتی از سیستم‌های Clean Agent مانند Novec 1230 استفاده می‌کنند.

۲. مراکز مخابراتی و اتاق کنترل صنعتی

در مراکز مخابراتی، تجهیزات ارتباطی باید به صورت ۲۴ ساعته فعال باشند.

استفاده از آب یا فوم در این محیط‌ها می‌تواند باعث:

• اتصال کوتاه تجهیزات
• آسیب بردهای الکترونیکی
• توقف شبکه ارتباطی

شود.

Novec 1230 به دلیل خاصیت غیررسانا بودن، گزینه مناسبی برای این فضاها محسوب می‌شود.

۳. نیروگاه‌ها و صنایع انرژی

در نیروگاه‌ها بخش‌هایی مانند:

• اتاق کنترل
• اتاق PLC
• تابلوهای برق
• اتاق تجهیزات الکتریکی

نیازمند حفاظت سریع هستند.

در این محیط‌ها حتی یک آتش کوچک می‌تواند باعث توقف فرآیند تولید شود.

سیستم Novec 1230 با سرعت عملکرد بالا و عدم آسیب به تجهیزات، امکان حفاظت از بخش‌های حیاتی را فراهم می‌کند.

۴. آزمایشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی

آزمایشگاه‌ها معمولاً دارای تجهیزات گران‌قیمت و مواد حساس هستند.

در این محیط‌ها استفاده از آب همیشه امکان‌پذیر نیست.

سیستم Novec 1230 برای:

• آزمایشگاه‌های پزشکی
• مراکز تحقیقاتی
• آزمایشگاه‌های صنعتی

راهکاری مناسب برای کنترل حریق بدون آسیب به تجهیزات است.

۵. موزه‌ها و آرشیو اسناد

در مکان‌هایی که آثار تاریخی، اسناد مهم یا تجهیزات ارزشمند نگهداری می‌شوند، استفاده از سیستم‌های معمولی می‌تواند خسارت زیادی ایجاد کند.

Novec 1230 بدون ایجاد رطوبت و مواد باقی‌مانده، امکان حفاظت از این دارایی‌ها را فراهم می‌کند.

اجزای کامل سیستم اطفا حریق Novec 1230

یک سیستم استاندارد Novec 1230 شامل مجموعه‌ای از تجهیزات هماهنگ است:

مخزن ذخیره ماده اطفایی

مخزن، محل نگهداری عامل FK-5-1-12 است.

انتخاب ظرفیت مخزن بر اساس موارد زیر انجام می‌شود:

• حجم اتاق
• میزان ریسک حریق
• غلظت طراحی
• دمای محیط

انجام محاسبات دقیق برای جلوگیری از کمبود یا مصرف بیش از حد ماده بسیار مهم است.

کنترل پنل اطفای حریق

کنترل پنل وظیفه مدیریت کل فرآیند را دارد.

وظایف اصلی:

• دریافت سیگنال دتکتورها
• بررسی شرایط حریق
• فعال‌سازی آژیرها
• ایجاد تأخیر تخلیه
• ارسال فرمان به شیر تخلیه

است.

برای پروژه‌های حرفه‌ای معمولاً از کنترل پنل‌های اختصاصی سیستم اطفا استفاده می‌شود.

سیستم تشخیص حریق

تشخیص سریع یکی از مهم‌ترین بخش‌های سیستم Novec 1230 است.

تجهیزات تشخیص می‌توانند شامل:

• دتکتور دود نقطه‌ای
• دتکتور حرارتی
• سیستم مکشی هوا (Aspirating Smoke Detection)

باشند.

در محیط‌های بسیار حساس معمولاً از سیستم‌های تشخیص زودهنگام استفاده می‌شود.

شبکه لوله‌کشی سیستم

لوله‌کشی وظیفه انتقال ماده از مخزن به نازل‌ها را دارد.

طراحی این بخش باید مطابق استاندارد انجام شود.

پارامترهای مهم:

• قطر لوله
• طول مسیر
• تعداد اتصالات
• فشار کاری
• افت فشار

هستند.

نازل‌های تخلیه

نازل‌ها باید بتوانند ماده اطفایی را به صورت یکنواخت در کل فضای حفاظت‌شده پخش کنند.

محل نصب نازل‌ها بر اساس:

• ارتفاع سقف
• شکل اتاق
• موانع موجود

تعیین می‌شود.

مشخصات فنی ماده Novec 1230 (FK-5-1-12)

---

استانداردهای سیستم اطفا حریق Novec 1230

طراحی و اجرای این سیستم باید مطابق استانداردهای معتبر انجام شود.

مهم‌ترین استانداردها:

NFPA 2001

استاندارد اصلی سیستم‌های اطفای حریق با مواد پاک (Clean Agent).

این استاندارد موارد زیر را مشخص می‌کند:

• نحوه طراحی
• میزان ماده مورد نیاز
• شرایط نصب
• آزمایش سیستم

ISO 14520

استاندارد بین‌المللی سیستم‌های اطفای گازی است که الزامات طراحی و عملکرد را مشخص می‌کند.

تفاوت سیستم Novec 1230 و FM-200

هر دو سیستم در گروه اطفای گازی پاک قرار می‌گیرند، اما تفاوت‌هایی دارند.

---

تفاوت Novec 1230 با سیستم CO2

سیستم CO2 یکی از روش‌های قدیمی اطفای گازی است.

اما تفاوت اصلی:

به همین دلیل برای محیط‌هایی که حضور انسان اهمیت دارد، Novec 1230 معمولاً انتخاب مناسب‌تری است.